آشنایی با لرستان
استان لرستان با جمعیتی حدود 1567075 نفر و سطح 50500 کیلو متر مربع یکی از استانهای زیبا و تاریخی ایران است که از شمال به استانهای همدان و مرکزی، از شرق به اصفهان و چهارمحال و بختیاری، از جنوب به خوزستان و از غرب به استان کرمانشاه و ایلام محدود است. آب و هوای لرستان بسیار متنوع است. بخشهای مرتفع شمالی آن دارای آب و هوای سرد و کوهستانی است. در این ناحیه زمستانهای سرد و پر برف و تابستانهای معتدل دیده می شود. آب و هوای ناحیه جنوبی لرستان کم باران و دارای تابستانهای گرم است. بخشهای مرکزی این استان آب و هوای معتدل دارند.مراتع لرستان از غنای خاصی برخوردارند و از سرمایه های با ارزش این استان به شمار می روند. وضع اکوسیستم طبیعی استان باعث تنوع جانوران وحشی شده است. گونه های حیوانی عمده در این استان عبارتند از : خرس قهوه ای، سمور، سنجاب، گراز، کفتار، روباه، کل و بز، قوچ و میش، آهو و پلنگ . در تالابها و رودخانه های استان پرندگان مهاجری مانند لک لک، حواصیل، چنگ و انواع غاز و مرغابی دیده می شود. با توجه به اهمیت طبیعت این استان سازمان حفاظت محیط زیست مناطقی را برای حفظ و تکثیر جانوران و گیاهان حفاظت شده اعلام کرده است. مناطق اشترانکوه و سفیدکوه محدوده حفاظت شده و دره نی گا، در نزدیکی درود به عنوان منطقه شکار ممنوع در نظر گرفته شده است.مردم لرستان متشکل از لر و لک می باشند و به گویش های لری،لکی و لری بختیاری تکلم می کنند.مردم استان لرستان مسلمان و شیعه مذهب می باشند.مرکز استان لرستان شهرستان خرم آباد می باشد.این استان دارای دوازده شهرستان خرم آباد،بروجرد،کوهدشت،الیگودرز،دورود،دلفان،ازنا،سلسله ،پلدختر،چگنی،رومشگان می باشد.
آشنایی با شهرستان های استان:
1-خرم آباد:
شهرستان خرم آباد مرکز استان لرستان با جمعیت حدود 458866 در فاصله 480 کیلومتری جنوب غرب تهران، در دوره ای خوش آب و هوا با درختان انبوه و جویبارهای پر آب، در میان کوههای بلند واقع شده و به لحاظ طبیعت خاص خود دارای مناظر دیدنی وتفرجگاههای طبیعی فراوانی است. از لحاظ قدمت و سابقه تاریخی، این شهر با تاریخ چند هزار ساله ای که دارد، یکی از شهرهای قدیمی ایران به شمار می آید که در طی تاریخ، دستخوش تغییرات زیادی شده است. خرم آباد، شهری فرهنگی، تجاری، خدماتی و توریستی است.شهرستان خرم آباد مرکز استان لرستان که از شمال به الشتر، از جنوب به خوزستان، از شرق به درود و از غرب به چگنی و کوهدشت محدود می شود.این شهر ۱۱۶۰ متر بالاتر از سطح دریا در منطقه ای کوهستانی واقع است و زمستانهای سرد، بهاری پر شکوفه و تابستانهای معتدل دارد.دره خرمآباد دارای چشمههای آب و هوای دلپذیر میباشد و موقعیت طبیعی ممتاز و مواهب خدادادی در این دره سبب سکونت انسانهای اولیه در غارهای پنجگانه پیش از تاریخ، شکلگیری شهر قدیمی شاپورخواست (دوره ساسانی) و ایجاد آثار شاخص فرهنگی تاریخی در دورههای مختلف در این دره زیبا شده است.همچنین چشمهها، سرابهای فراوان، دریاچه دلانگیز کیو در مرکز شهر و موقعیت ارتباطی آن در گذشته به عنوان راه مواصلاتی غرب به جنوب، این شهر را در زمره یکی از شهرهای توریستی و زیبای ایران قرار داده است.خرم آباد مركز لرستان باستانی در دره ای باصفا و بر ساحل رودخانه خرم آباد قرار دارد. به زعم بسياری از محققان زمانی شهر مهم ايلامی خايدالو (هيدالو) برجای آن قرار داشته است. ظاهرا شهر قديمی شاپورخواست (سابرخواست) در دوره ساسانی و قرون نخستين هجری دارای مسجد جامع و بازارها و ساختمانهای بسياری بوده و بافاصله کمی در ساحل چپ رودخانه جای داده شده بوده است. هنوز بقايايی از ديوارهای بزرگ و پهن كه از سنگ و ملاط به سبك دوره ساسانی است از محاذی شهر كنونی تا روستای تير بازار ديده ميشود. چنين به نظر ميرسد كه در اواخر قرن ششم هجری شجاع الدين خورشيد موسس خاندان اتابكان لر كوچك شهر كنونی را اساس قرار داده و توسعه بخشيده؛ احتمالا در حمله مغول ويران شده است. حمدالله مستوفی در سال 740 ه. ق. مينويسد: "خرم آباد شهری نيك بوده، اكنون خراب است."اين نخستين بار است كه از خرم آباد بدين نام ياد شده است. در اواخر دوره صفوی خرم آباد مقر حكومتی والی لرستان فيلي بوده و به نوشته تاريخ حزين از آباداني برخوردار، ولی متاسفانه بر اثر هجوم سپاه عثمانی به ويرانی گراييد. در دوران قاجار خرم آباد نسبتا توسعه يافت و قلعه گلستان ارم از قلاع معروف خرم آباد به دستور محمد حسين ميرزای دولتشاه مرمت شد.بارون دوبد يکی از ماموران روسيه تزاری كه در سال 1845 از خرم آباد ديدار كرد، آن شهر را دارای بارو 4 مسجد، 8گرمابه و 1محله يهودی نشين توصيف ميكند.گویش مردم این شهر، لُری خرم آبادیست.اهالی خرم آباد لر و لک هستند و این شهر بزرگترین شهر لرنشین ایران است. در کنار لری خرم آبادی بخشی از مردم این منطقه به گویش های لکی، بروجردی و لری بختیاری نیز تکلم می کنند.مذهب رسمی مردم خرم آباد شیعه دوازده امامی می باشد.شهرهای یاماگاتا و افیون قره حصار با شهرخرم آباد قرارداد خواهرخواندگی دارند.
بخش های خرم آباد:
1- بخش زاغه به مرکزیت شهر زاغه
2- بخش پاپی به مرکزیت شهر سپید دشت
3- بخش بیرانوند به مرکزیت شهر بیرانشهر
4- بخش مرکزی به مرکزیت شهر خرم آباد
2-بروجرد:
شهرستان بروجرد در غرب ایران و در منطقه کوهستانی زاگرس قرار دارد . بروجرد در شمال شرقی استان لـرستان واقع شده و از شمال به شهرستانهاي ملاير و نهاوند در استان همدان ، از شرق به اراک در استان مرکزي ، از جنوب به دورود و از غرب به خرم آباد و الشتر محدود مي شود . شهرستان بروجرد از شهرهاي باستاني ايران است كه قدمت آن دست كم تا دوره ساسانيان مسجل شده است . اين شهر در مسير جاده اصلي تهران – خوزستان قرارگرفته و دارای موقعیت ممتاز ارتباطی است . همچنين محور ارتباطي کرمانشاه – اصفهان از بروجرد می گذرد . بروجرد با خرم آباد ۱۰۰ کیلومتر با شهر اراک ۱۱۰ کیلومتر با اصفهان ۳۵۰ كيلومتر و با تهران ۳۹۰ كيلومتر فاصله دارد .نشانه های تاریخی به دست آمده از برخی گورستانهای و تپه های باستانی اطراف بروجرد قدمت سکونت بشر را دست کم از ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح نشان می دهد. با این وجود مستندات زیادی از تاریخچه شهر بروجرد پیش از اسلام در دست نیست. با وجود تپه ها و دخمه های فراوان باستانی و بعضا پیش از تاریخ در ناحیه بروجرد هنوز مطالعات باستان شناسی جامعی در هیچ یک از این جایگاهها انجام نگرفته است.ناحیه بروجرد هم می تواند به عنوان بخش از سرزمین مادها مورد توجه قرار گیرد و هم بخش از سرزمین کاسیت ها بوده است. كاسی ها از حداقل۳۰۰۰ قبل از میلاد در لرستان امروزی ساكن بوده و به شغل دامداری و پرورش اسب مشغول بودند و از اوایل هزاره دوم قبل از میلاد موفق شدند دولت مقتدری را تشكیل دهند.مادها با مناطق جنوبی خود روابط نزدیكی داشته و خصوصا با اهالی آنجا یعنی كاسی ها از لحاظ نژادی و زبانی نزدیكی زیادی داشتند. كاسی ها نیز مثل سایر قبایل كوه نشین از لحاظ زبانی به ایلامیان نزدیك بودند (تاریخ ماد ص ۹۱). تا قرن ها بعد، از بروجرد بعنوان بخشی از سرزمین ماد یا ماه یاد شده است.مسلمانان پیش از حمله به نهاوند فرستاده ای را به بروجرد می فرستند تا آنان را به اطاعت فراخوانند اما در پی پاسخ منفی ایرانیان، حمله خود را از قادسیه آغاز می کنند و در نهاوند ایرانیان را شکست می دهند. در کتاب شرح فتوحات عمر ضمن اشاره گسترده به این واقعه از بروجرد با نام "بروجرد ثالث" نام برده شده است . گفته می شود یزدگرد بعد از شکست در جنگ نهاوند در بروجرد سپاهیان خود را مجددا سازماندهی می کند. در کتابهای تاریخی به گردآمدن سپاهیان بر یزدگرد در قلعه بروجرد اشاره شده است . ممکن است این قلعه، همان شهر بروجرد باشد و یا قلعه کوچکی که در شمال بروجرد و بر روی کوه یزدگرد ساخته شده است. ساکنان محلی، این قلعه را محل گرد آمدن و فرماندهی سپاه یزدگرد می دانند. برخی معتقدند که یزدگرد در بروجرد کشته شده و در جایی که امروزه آرامگاه زواریون نامیده می شود به خاک سپرده شده است.بروجرد از زمان حمله اعراب به ایران به بعد در زمره شهرهای استراتژیک در آمده است و حوادث و جنگهای تاریخی فراوانی در منطقه بروجرد و بویژه دشت جنوبی آن سیلاخور به وقوع پیوسته است. در دوران حکومت خلفای اسلامی بر ایران، غرب ایران تحت نام منطقه جبال شناخته می شده است. ابو دلف از حکمرانان حکومت عباسیان، مسجدی در بروجرد ساخت و منبری در آن برپا کرد. این مسجد به احتمال باید همان مسجد جامع باشد که تا آن زمان آتشکده بوده است. از این زمان به بعد نام بروجرد به کرات به همین گونه فعلی در کتابهای تاریخی ذکر شده است. بروجرد را در این زمان بین دو شهر همدان و کرخ (کرج) نوشته اند که این شهر اخیر جایی در شرق بروجرد و در حوالی اراک بوده و از بین رفته است.بروجرد در زمان سلجوقیان مورد توجه زیادی قرار گرفته است و بناهای متعددی در آن ساخته شده است. به دلیل موقعیت خاص این شهر بین اصفهان و همدان و نیز قرار گیری بر سر راه اصفهان - بغداد، ترکان سلجوقی توجه خاصی به بروجرد داشته اند و بروجرد از شهرهای کلیدی قرن پنجم بوده است. بین سالهای ۴۲۲ تا ۴۳۰ قمری نبردهایی بین دیلمیان و سلجوقیان در این منطقه بوجود آمده و علا الدوله دیلمی در بروجرد سپاهیان خود را سازماندهی کرده است (الکامل فی التاریخ جز ۶ ص ۲۰۶ ). در سال چهار صد و نود و پنج نبردی بین سلطان برکیارق و ترکان خاتون در بروجرد در می گیرد. در سال ۴۹۸، برکیارق پادشاه سلجوقی در راه اصفهان به بغداد در بروجرد از دنیا می رود و جسد وی به اصفهان باز گردانده می شود (تاریخ ابی الفدا، ص ۴۶). برخی معتقدند آرامگاه زواریون (زواریجان یا زوارگان) در شمال شهر بروجرد، محل دفن سلطان برکیارق سلجوقی است.بروجرد در حمله مغولان به ایران مورد هجوم قرار گرفته و ویران شده است. در سال ۷۹۰ نیز تیمور به بروجرد و خرم آباد حمله کرده و این دو شهر را با خاک یکسان کرده است. قلعه رومیان در این زمان نیز از مراکز نظامی و استحکامات ایرانیان بوده است که طی نبردهایی به دست تیمور فتح شده است. از این دوران به بعد نام سرزمین لر کوچک شنیده می شود که بروجرد و خرم آباد هر دو شهرهای مهم و بزرگ آن بوده اند. لر کوچک برای چندین قرن توسط اتابکان لرستان به عنوان یک حکومت مستقل و مقتدر اداره می شده است که این روند تا زمان صفویان ادامه داشته است.
بخش های بروجرد:
1- مرکزی به مرکزیت شهربروجرد
2-اشترینان به مرکزیت شهر اشترینان
3-کوهدشت:
کوهدَشت شهری است در غرب استان لرستان. این شهر مرکز شهرستان کوهدشت است. این شهرستان با ۲۱۱۸۸۶ نفر جمعیت سومین شهرستان استان لرستان، پس از خرم آباد و بروجرد است. کوهدشت در فاصله ۹۴ کیلومتری جنوب غرب خرمآباد واقع شده است. دارای آب و هوای معتدل کوهستانی با تابستانهای گرم است. مردم آن با لهجه لری و زبان لکی گفتگو میکنند.مذهب مردمان این شهر شیعه اثنی عشری است.شهرستان کوهدشت، با توجه به مطالعات باستانشناختی انجام شده در کانون های «سرخدم لری, هميان»و«سرطراحان»از پيشينه کهني برخوردار است. حمدالله مستوفيدر«تاريخ گزيده»، از كوهدشت و «طراحان» نام برده و معتقد است كه چندين قرن قبل از ورود اعراب اين شهرها از بين رفتهاند. كشف معبد آشوري در اين منطقه بيانگر آن است كه مردماني قبل از هزاره اول پيش از ميلاد در اين نواحي زيسته و آيين هاي ديني خود را به جاي مي آوردند.شهرستان کوهدشت با وسعت ۳۱۳۷ کیلومتر مربع و تشکیل ۱۲% مساحت استان لرستان یكي از شهرستان هاي غربي اين استان در منطقه پيش كوه غربي است كه از شمال به شهرستان كرمانشاه و از شمال غربي به شهرستان شيروان چرداول ، از جنوب به شهرستان پلدختر ، از جنوب غربي به شهرستان رومشگان و از شرق به شهرستان چگني محدود مي گردد.قدمت شهرستان کوهدشت را با توجه به نقاشی های۱۲ هزار ساله ی مير ملاس و نقاشي هاي غار هميان و آثار بدست آمده از سرخ دم لکي و لري طي کاوش هاي گذشته ي باستان شناسان بسيار طولاني مي دانندبه صورتي كه پهنه ي جغرافياي لرستان فيلي ( پهلوي ) يا لر كوچك كه در جنوب غربي ايران واقع شده است. همان است كه از دوره هاي پارينه سنگي بوده و ساكنان نخستين آن را نيز مي توان پدران همين قوم لر ها دانست كه اينك هستند.نمونه و نشانه هاي بدست آمده در كاوش ها و بررسي هاي ديرينه شناساي يا باستان شناسي نشان داده است كه اقليم لرستان كه بخشي از زاگرس است به دليل دارا بودن يخچال هاي طبيعي و دره هاي پر آب و شرايط آب و هوايي معتدل زيستگاه مناسبي براي درختان و گياهان و پرندگاه و حيوانات وحشي و ازجمله شكار و انسان هاي غار نشين بوده است همين شرايط موجب كوشش هاي انسان ها درآفرينش فرهنگي و ساخت افزار سنگي براي رفع نيازمندي هاي خود گرديده است با كوچ شكار آنان نيز به دنبال آن به كوچ رفتند دوباره از اقامتگاهاي موقتي به اصلي باز گشتند . اين تداوم و پيوستگي حركت ها از دوره هاي پارينه سنگي تا مرز تاريخ ادامه داشته است كه مي توان آن را بيخ و ريشه ي تاريخ كوچ و كوچ نشيني دانست. در دومين دوره ي سازش با آمدن به دشت ،راه و روش آبياري و كشاورزي و اهلي كردن حيوانات را آموختند. در سومين دوره سازش با كشت گندم و جو و دانه هاي ديگر آشنا شدند.نسبت جمعيت به محدوده ي زيست يك نفر در ۵۰ كيلومتر مربع بوده و زمان آغاز آن را ۴۰ هزار سال پيش مي دانند.اندك اندك اقامتگاه به ده و روستا و سپس به شهر تبديل شد. در جلگه هاي بين النهرين و دشت ها و دره هايي مانند لرستان نيز مدن هايي شكل گرفت.از جمله این قدرت ها سومری ها – بابلی ها –آکدی ها – عیلامی ها و آشوری ها و در لرستان کاسي ها بودنند.کاسي ها توانستند بيش از پنج دهه بربابل حکومت كنند اما هيچگاه رابطه خود را با سرزمين خويش قطع نكردند.مرز شمالي كاسي ها از همدان و مرز جنوبي آن عيلام بود .نقاشي هاي مير ملاس و هميان با تركيب دو فلز ( آلياژ ) ساختن افزار و تنديس هاي مفرغي به وسيله كاسي ها و تنوع وصلت تخيل در آفرينش آنها لرستان را به گهواره پرورش و پيدايش هنر مفرغ سازي معرفي مي كند.نمونه هايي از آنها در موزه هاي بزرگ جهان نگهداري مي شوند.كاسي ها يا پدران لرهاي كنوني در همه ي دوران هاي تاريخي در زمان هخامنشيان ، اشكانيان و ساسانيان در سرزمين خويش بودند و از دوره ي پيدايش اسلام تا امروز نام ( لر ) را بر خود دارند و اين نام را به خاطر پايتختشان ( لور ) اطلاق كرده اند و جزو اولين كساني بودند كه اسب را به عنوان حيواني رام در اختيار اقوام قرار داده اند و از تجارت هاي مهم آنان فروش اسب به ديگر كشور ها بوده است بطور كلي مطالعات باستان شناختی در کانون سرخدم لری «همیان» و «سر طرحان» نشان مي دهند کوهدشت از مراکز مدني قديمي است . كشف معبد آشوري بيانگير آن است كه مردماني قبل از هزارۀ اول پيش از ميلاد در اين نواحي مي زيستند و آئين هاي ديني خود را به جاي مي آوردند . حمدالله مستوفي در تاريخ گزيده ، از كوهدشت و طرحان نام برده كه قرن ها قبل از ورود عرب ها از بين رفته بودند وي در اين زمينه مي نويسد : «كوزشت شهري بزرگ بوده و اكنون خراب شده است»
بخش های کوهدشت:
1-مرکزی به مرکزیت شهر کوهدشت
2-طرهان به مرکزیت شهر گراب
3-کونانی به مرکزیت شهر کونانی
4-درب گنبد به مرکزیت شهر درب گنبد
4- الیگودرز:
برخى تاریخ بنای آن را به عهد گودرز ، پهلوان داستانى شاهنامه، مربوط مىدانند و بر این مبنا نام اوليه شهر را آلگودرز دانسته ، و بر اين باورند که اين نام به مرور به اليگودرز تبديل يافته است. شوارتس اين نام را به صورت اليگودرز ثبت کرده است .الیگودرز یکى از شهرستانهای استان لرستان که از ۵ بخش (مرکزي و زز و ماهروو بشارت و بربرود غربي و بربرود شرقي ) و ۱۱ دهستان و دو شهر (اليگودرز. شول آباد) تشكيل شده ( تقسيمات...، ۴۳)، و ۳۶۱ آبادي داراي سكنه را در خود جاي داده است (۲۲-۲۳). اين شهرستان از شمال به استان مركزي، از شرق به استان اصفهان، از غرب به شهرستانهاي ازنا، خرم آباد و دورود (استان لرستان) و از جنوب به استان خوزستان محدود استاین شهر به عنوان مرکز شهرستان در ۴۹ و ۴۲ طول شرقى و ۳۳ و ۲۶ عرض شمالى، در ارتفاع ۱۹۸۸ متری از سطح دریا و در فاصله ۱۳۵ کيلومتري شرق شهر خرم آباد (مرکز استان) و بر سر راه اصلى خرم آباد - اصفهان قرار گرفته است فاصله اين شهر تا دورود (شمال باختري) ۶۰ كيلومتر ، تا خمين (شمال خاوري) ۵۲ كيلومتر) و تا تهران ۳۷۵ كيلومتر است.الیگودرز با ارتفاع متوسط ۲۰۰۰ متر از سطح دریا، ناحیهاي کوهستانىاست که در شرقاستانلرستانقرار گرفتهاست اشترانکوه (۴۰۵۰ متر) و قالى كوه (۳۹۰۱ متر) از مهمترين كوههاي اين ناحيه و مربوط به رشته كوههاي زاگرس هستند (اين رشته كوه در جنوب خاوري اليگودرز قرار دارد و تا منطقه اصفهان امتداد مىيابد بلنديهاي ناحيه اليگودرز بيشتر متعلق به دوران سوم و تحت تأثير حركات كوهزايى آن بوده است و جنس تشكيلات آن بيشتر از كوارتزيت، سنگ آهك، مرمريت، شيل و ماسه سنگ است. قسمت دشتى اليگودرز به طور كلى از رسوبات معاصر پوشيده شده است.وشش گیاهى شهرستان الیگودرز شامل درختان بلوط، بادام کوهى، زرشک، گردو، انجیر در قسمتهاي مرتفع، به خصوص کوههاي جنوب و جنوب غربى است درختان كهن سال بلوط و چنار در دامنه شرقى قالى كوه، و همچنين پوشش بوتهاي همچون گل گاوزبان، خاكشير، آويشن، بارهنگ، شيرين بيان و بومادران است كه مصرف دارويى دارند. پوشش مرتعى قابل توجهى در اين منطقه در دامنههاي اشترانكوه وجود دارد (جانوران و پرندگان مختلفى از جمله خرس، پلنگ، گراز، يوزپلنگ، گرگ، كبك، قرقاول و تيهو در اين ناحيه يافت مىشوند.)زبان ساکنان این شهرستان با گویش لری و در اصل تلفيقى از لري بختياري و لري خرم آبادي است. مذهب مردم اين شهر شیعه اثنی عشری است.امامزادههایمتعددیدر اینشهرستانازجمله در روستاهاي فرسش ، گايگان ، دوزان ، زَزُم و پيرامام وجود دارد. تپههاي باستانى موجود در روستاهاي خمه سفلى و خمه عليا را مربوط به سدههاي ۵ و ۶قمري دانستهانددر نزدیکى شهرک ابوذر (شاپور آباد) ، در محلى به نام کهنه شهر (طلاشوران) سكههایى متعلق به دوره به شاپور دوم ساسانى به دست آمده است كه حكایت از تاريخ شهر اليگودرز دارداگرچه آغاز شکل گیری شهر الیگودرز در ابهام قرار دارد، اما موقعيت خاص آن، هم از لحاظ دسترسى به منابع آب کافى و هم از نظر موقعيت ارتباطى که نواحى بختياري را به ايران مركزي مىپيوندد و در واقع يكي از عوامل اوليه شكلگيري و گسترش اين شهر به اين علت بوده است كه در مسير راه عراق به پاكستان قرار گرفته و مرزهاي غربى را به شرق متصل مىسازد برخى نوشتهاند كه در گذشته تقريباً در محل فعلى اين شهر، شهري ديگر با همين نام وجود داشته كه به علل ناشناختهاي از ميان رفته است (؛ وجود قناتها و بندها بر روي نهر، آثار برجاي مانده در كوهها و تپههاي اطراف (مربوط به سده ۷ق) و همچنين خانقاه اكبر بن على را از دلايل قدمت اينشهر بر شمردهاندچنانکه از نام محلههای شهر الیگودرز بر مىآید، ظاهراً اين شهر همانند برخى ديگر از شهرهاي کشور، از ادغام چندين آبادي شکل گرفته است؛ از ميان اين محلهها مىتوان از ده كهنه ، قلانو (قلعه نو) ، ده تيرانى، ده محمدرضا ، آديوند، ورزندان، پونهزار و مجيان نام برد. قديمىترين اين محله (آبادي) ها، ده كهنه در غرب شهر، و قلعه نو استالیگودرز در آغاز سده ۱۴ ش جزو تقسیمات حکومتى بروجرد، و به عنوان قریهاي از ناحيه جاپلق و بربرود بهشمار مىآمد.اهالى شهر الیگودرز بیشتر از ایل بختياري و طايفه چهارلنگ و تيرههاي دوزنى و ممىوند هستند و زبان آنان فارسى با گويش لري (تلفيقى از لري بختياري و لري خرم آبادي)، و دين ايشان اسلام (مذهب شيعه ۱۲ امامى) است ؛ ارسکين اهالى اليگودرز را از «شيعيان قديم» دانسته است.)
بخش های الیگودرز:
1-بخش مرکزی به مرکزیت شهر الیگودرز
2-بخش بشارت(ذلقی)به مرکزیت روستای بزنوید
3-بخش زز و ماهرو به مرکزیت شهر شول آباد
4-بخش بربرود غربی
5-بخش بربرود شرقی به مرکزیت شهرک امام(روستای چمن سلطان)
5-دورود:
شهرستان دورود شهرستانی است در شرق استان لرستان و مرکز آن شهر دورود است. مساحت شهرستان دورود ۱۳۲۶ کیلومتر مربع است که ۷/۴٪ خاک لرستان را شامل میشود. این شهرستان از شمال به شهرستان سربند، از شمال غربی به بروجرد، از شرق به شهرستان ازنا، از جنوب به شهرستان الیگودرز و از غرب به شهرستان خرمآباد محدود است. آب و هوای معتدل کوهستانی دارد و متوسط بارش سالانه آن ۶۷۰ میلیمتر است. شهر دورود بر خلاف دیگر شهرستانهای استان لرستان از قدمت تاریخی بسیار کمی برخوردار است. قدمت تاریخی این شهر به حدود ۱۳۰ سال میرسد. به دلیل موقعیت جغرافیایی شهر دورود میتوانیم این شهر را جدا کننده دو تیره بختیاری و لرستانی نامید. قسمت جنوبی و جنوب شرقی رودخانههای مذکور بختیاری و قسمتهای شمالی و شمال غربی رودخانه لرستانی هستند. این شهرستان تا سال ۱۳۶۸ بخشی از شهرستان بروجردمحسوب میشد. مردمانش با لهجههای مختلفی صحبت میکنند که مهمترین آنها لری بختیاری و لری خرمآبادی است. شهرستان دورود در دامنه رشته کوه باباهور زاگرس و در نزدیکی اشترانکوه قرار گرفتهاست. دو سر شاخه رود دز یکی از شمال بنام تیره و یکی از شرق بنام ماربره در دورود به هم میپیوندند و با نام رود سزار سرچشمه اصلی رود دز میشوند. این رود تقسیمکننده بخش لرستان و بختیاری در کشور میباشد.
بخش های دورود:
1-بخش مرکزی به مرکزیت شهر دورود
2-بخش سیلاخور به مرکزیت شهر چالان چولان
6- دلفان:
شهرستان باستانی دلفان با 147 هزار نفر جمعیت در شمال غربی استان لرستان قرار دارد و یکی از مناطق استان لرستان است که قدمت آن به نیمه نخست هزاره پیش از میلاد میرسد سرزمینی که در دورههای مختلف از اهمیت مهمی برخوردار بوده بهطوریکه همواره موردتوجه بسیاری از باستان شناسان جهان بوده است.این شهرستان با وسعت 2 هزار و 740 کیلومترمربع مساحت یکی از شهرستانهای کوهستانی کشور به شمار میرود که باوجود کوهستانهای برفگیر و چشمههای سرشار از آب، نویدبخش بهاری سرشار از خرمی و سرسبزی را برای دوستداران طبیعت و گردشگران نوروزی با خود به همراه دارد.وجود بقعه متبرکه چهار امامزاده معصوم (ع) در این شهرستان فضایی عرفانی و ملکوتی به آن بخشیده است که در طول سال بهویژه در ایام نوروز و فصل بهار شاهد حضور هزاران زائر دلسوخته که از استانهای ایلام، کرمانشاه، همدان، لرستان و سایر استانهای همجوار برای زیارت این فرزندان رسول خدا (ص) مشرف میشوند.بارگاه ملکوتی امامزادگان احمد و محمود (ع) در روستای باولین بخش کاکاوند، امامزاده ابراهیم (ع) معروف به بابای بزرگ در روستایی به همین نام و امامزاده محمد معروف بهپیر محمد در بلندای کوه مانگنی کوه نیز در ایام سال نو پذیرای میهمانان و زائران عزیز است.وجود تپههای باستانی باباجان، سنجابی، خاتون بان، عبدالحسینی، گندمبان، حبیبوند، کفراج و تلیاب، محوطه باستانی باباجیلان که مربوط به دوران عصر آهن و قدمت چند هزارساله بشر در این منطقه را نشان میدهد.وجود بیش از 300 اثر باستانی باارزش، غارها و آبشارهای فراوان، پلها و بناهای تاریخی این شهرستان را به یک منطقه باستانی تبدیل کرده که آثار بهدستآمده از آن در حال حاضر در بسیاری از موزههای معتبر دنیا از قبیل لور پاریس، بریتانیا و موزه ملی ایران نگهداری میشود.کوههای سر به فلک کشیده مهراب و گرین، چشمه آبمعدنی گرمابه بهعنوان یک منطقه توریستی، درختان کهنسال و سرسبز و طبیعت برفی و موزه مردمشناسی آن از دیگر جاذبههای طبیعی و فرهنگی این شهرستان است که مسافران و گردشگران نوروزی میتوانند از آن استفاده کنند.
بخش های دلفان:
1- مرکزی به مرکزیت شهر نورآباد دلفان
2-کاکاوند به مرکزیت شهر هفت چشمه کاکاوند
3- خاوه به مرکزیت برخوردار
7-ازنا:
منطقه ای که امروز ازنا نامیده می شود برگرفته از نام روستايي به همين عنوان بوده که در بافت شهری ازنا ترکیب شده است. ازنا همانند دیگر مجتمع های زیستی با استقرار در مکان خاصي به خود موجوديت بخشيده است. برخورداري این مکان از زمین های حاصل خيز و دسترسي آسان به آب از عوامل موثر و استقرار انسان ها در این نقطه از استان لرستان بوده است. محققین بر این نکته اتفاق نظر دارند که قدمت منطقه از جهت تکوین به دوره های پیش ازاسلام باز می گردد که درابتدای امر؛ساکنان آن ها ارامنه و بعدها تحت هجوم و جایگزینی مسلمانان واقع شد. پيشينه ي تاريخي ازنا به علت هم جواري نزديک با شهرستان های دورود و الیگودرز با گذشته تاریخي اين دو شهرستان عجين شده است. عده ای بر این باورند که اولین بار درحدود ۶۰۰ سال پيش، ارامنه بهاین سامان کوچیدند و روستای ازنا را برافراشتند. سپس اقوام ديگري از جملهقوم «انگیزه» به این روستا آمدند و روستای ازنا با افزايش جمعيت، قدم درراه توسعه و پیشرفت نهاد. ازنا پیش از این جزو محدوده سياسي شهرستان اراک از استان مرکزی بود، اما در حال حاضر یکی از شهرستان هاي استان لرستان بهشمار می رود. این منطقه با جاده ای به اصفهان مرتبط است و خط لوله سرتاسري نفت از آن می گذرد. شهرستان ازنا از شمال به خمین و سربند (استان مرکزی)،از باختر به شهرستان دورود و از خاور و جنوب به شهرستان الیگودرز منتهیشده و در مسیر راه آسفالت خرم آباد ـ الیگودرز قرار دارد. شهرستان ازنا ازنظر جغرافیایی در ۴۹ درجه و ۲۷ دقيقه درازاي خاوري و ۳۳ درجه و ۲۷ دقيقه پهنای شمالی و ارتفاع ۱۸۷۰ متری از سطح دريا قرار دارد. آب و هواي اينشهرستان معتدل و نیمه خشک است. ازنا در مسیر جاده اصلی شهرهاي مرکزي بهباختر و جنوب کشور قرار دارد و فاصله آن تا استان اصفهان حدود ۲۴۰ کیلومتراست. شهرستان ازنا با راهی به طول ۲۰ کیلومتر به الیگودرز وصل شده است وبا شهرستان دورود ۴۰ کیلومتر فاصله دارد. اقتصاد ازنا یک اقتصاد مبتنی برکشاورزی است. حاصل خیزی خاک، وجودآب فراوان و آب و هواي مناسب اين منطقه را به ناحیه ای کشاورزی تبديل کرده است که انواع محصولات درآن به عمل ميآید. محصولات مهم این شهرستان را گندم، جو، بنشن، سیب کوهي، گيلاس، انگور،زرشک و انجیر تشکیل می دهند.
بخش های ازنا:
1- بخش مرکزی به مرکزیت شهر ازنا
2- بخش چاپلق به مرکزیت شهر مومن آباد
8- سلسله:
شهرستان سلسله یکی از شهرستانهای استان لرستان است که مرکز آن شهر الشتر میباشد. مردم سلسله به زبان لکی گفتگو می کنند.وسعت شهرستان سلسله ۱۲۱۲ کیلومتر مربع است. این شهرستان در ۲۷ دقیقه و ۴۸ درجه شرقی و ۳۲ دقیقه و ۳۳ درجه شمالی قرار گرفتهاست. آب و هوای معتدل کوهستانی دارد.جمعیت این شهرستان، پس از جدا شدن بخش خاوه و ملحق شدن آن به شهرستان دلفان، ۷۰۵۸۶ نفر است. این شهرستان از شمال به شهرستان نهاوند از استان همدان ،از جنوب به شهرستان دوره،از جنوب شرق به شهرستان خرم آباد ،از شمال غرب به شهرستان دلفان و از شمال شرق به شهرستان بروجرد منتهی می گردد.
بخش های سلسله:
1- مرکزی به مرکزیت شهر الشتر
2- فیروزآباد به مرکزیت شهر فیروزآباد
9- پلدختر:
پُلدُختَرشهری است در جنوب استان لرستان و بر سر راه قدیم تهران - جنوب قرار داشت اما اکنون جادهٔ تهران - جنوب از شهر خرمآباد به واسطهٔ آزادراه خرم زال، به جنوب متصل شدهاست. این شهر مرکز شهرستان پلدختر است. شهرت این شهر به خاطر وجود پلهای باستانی و اهمیت ارتباطی آن است. گویش مردم پلدختر لری بالاگریوهای است.این گویش یکی از گویشهای زبان لری در جنوب غرب استان لرستان است.همچنین اقلیتی از طوایف لک هم در این شهرستان سکونت دارند که به گویش لکی تکلم میکنند.آب و هوای آن در تابستان گرم و در زمستان، معتدل است شهرستان پلدختر ۱۰۰ کیلومتری جنوب باختری خرمآباد واقع شدهاست.در گذشته بخش الوار گرمسیری شهرستان اندیمشک جزءتوابع پلدختر بوده که بعدها به استان خوزستان پیوستهاست.جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ با بخشها و روستاهای آن ۷۶٬۶۵۲ نفر برآورد شدهاست.
بخش های پلدختر:
1-مرکزی به مرکزیت شهر پلدختر
2-معمولان به مرکزیت شهر معمولان
10- چگنی:
شهرستان چگنی از شهرستانهای تازه تأسیس استان لرستان میباشد. این شهرستان در اواخر سال ۱۳۸۶ با جدا شدن دو بخش چگنی و ویسیان از شهرستان خرمآباد، تأسیس شد. مرکز این شهرستان، شهر سراب دوره میباشد. شهر دیگر این شهرستان، شهر ویسیان است که مرکز بخش ویسیان میباشد. پس از تأسیس این شهرستان، بخش جدید چم پلک (شاهیوند) نیز در تابعیت آن ایجاد گردید.اراضی این منطقه قسمتی جلگه و قسمتی در دامنه کوه یا کوهستانی است و آب و هوایی معتدل دارد. آب مورد نیاز منطقه چگنی از رودخانه، چشمهها و حوزههای آبرفتی کوههای اطراف تأمین میشود.این شهرستان با یک هزار و ۶۰۰ کیلومتر مربع وسعت، دارای جمعیتی بالغ بر۴۱ هزار نفر و ۲۰۲ روستاست که در امتداد رشته کوه سفید کوه، به طول ۹۰ کیلومتر مابین شهرستان خرمآباد و شهرستان کوهدشت واقع شدهاست. جمعیت سراب دوره در سال ۱۳۸۵، برابر با ۱٫۴۲۲ نفر بودهاست.
بخش های چگنی:
1- مرکزی به مرکزیت شهر سراب دوره چگنی
2- ویسیان به مرکزیت شهر ویسیان
3- شاهیوند به مرکزیت روستای چم پلک
11- رومشگان:
شهرستان رومشکان یکی از شهرستانهای استان لرستان است که در جنوب غرب این استان قرار گرفته و مرکز آن شهر چقابل است.شهرستان رومشکان آب و هوای معتدل کوهستانی دارد و در طول جغرافیایی ۳۰ درجه و ۴۷ دقیقه و عرض جغرافیایی ۱۷ درجه و ۳۳ دقیقه و ارتفاع ۱۰۹۵ متر از سطح دریا و در ۴۶ کیلومتری جنوب غربی شهرستان کوهدشت و ۲۶ کیلومتری غرب شهرستان پلدختر و هممرز با استان ایلام واقع شدهاست.وسعت شهرستان رومشکان ۹۰۰ کیلومتر مربع است از شمال و شمالغربی به شهرستان کوهدشت از جنوب به شهرستانهای دره شهر و بدره از سمت مشرق به شهرستان پلدختر محدود میگردد.این شهرستان تا سال ۱۳۹۲ یکی از بخشهای تابعه شهرستان کوهدشت بود که با مصوبه هیئت دولت در اردیبهشت ۱۳۹۲ به شهرستان ارتقاء یافت؛ و در نهایت در بهمن ماه ۱۳۹۲ فرمانداری این شهرستان به صورت رسمی افتتاح شد. وجه تسمیه رومشکان به علت شکست امپراتوری روم از ایران در زمان ساسانیان است.بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش رومشکان در سال ۱۳۸۵ برابر با ۳۵۶۰۶ نفر (۷۴۲۷ خانوار) بودهاست که از این میان ۱۷۷۲۱ نفر مرد و بقیه زن بودهاند.جمعیت این شهرستان بر اساس سرشماری سال ۹۰ معادل ۴۵۸۹۰ نفر میباشد.مردمان شهرستان رومشکان به زبان لکی و لری مکالمه میکنند و بیشتر اهالی ساکن، به کشاورزی و دامپروری مشغول هستند.
بخش های رومشگان:
1- مرکزی به مرکزیت شهر چغابل
2- سوری به مرکزیت روستای ولیعصر(سوری)
دژباستانی شاپورخواست(قلعه فلک الافلاک)